گروه آموزشی پایه سوم ابتدایی

گروه های آموزشی دوره ی ابتدایی شهرستان دیّر

آموزش قرآن پایه سوم ابتدایی

راهنمای تدریس معلم

آموزش قرآن پایه ی سوم ابتدایی

برنامه ی ارتقاء آموزش قرآن دوره ی ابتدایی ویژه ی کلیه مدارس کشور

بخش هایی از کتاب جدید التألیف راهنمای تدریس معلم آموزش قرآن پایه ی سوم ابتدایی-کد 61

 بسم الله الرحمن الرحیم

پیش گفتار

پیامبر اعظم صلی علی علیه و آله:

«همه یموجودات، حتی ماهی دریا، برای کسی که قرآن را یاد می دهد و کسی که قرآن کریم را یاد می گیرد، از خداوند آمورزش می خواهند.»

همکار و آموزگار گرامی

با اهداء سلام و آرزوی سلامتی و موفقیت برای شما معلم محترم قرآن، از اینکه نعمت همنشینی با قرآن و آموزش آن نسیب ما شده است، خدای مهربان را سپاس گزاریم و توفیق همه ی خادمان قرآن کریم را خواهانیم.

آنچه در این پیشگفتار و در ادامه در متن کتاب تقدیم می شود با هدف ایجاد وحدت رویه و هماهنگی بین گروه مؤلفان و معلمان است و به منظور توفیق بیشتر ایشان در آموزش این کتاب و آشنایی با اهداف، محتوا، روش تدریس هر یک از فصل های آن تهیه شده است. امید است همکاران ارجمند ضمن مطالعه ی دقیق بخش های اول و دوم این کتاب و کاربست راهبردهای ارائه شده در تدریس هر درس، با ارائه ی پیشنهادها و نظرات خود ما را در ارتقاء هر چه بیشتر برنامه درسی قرآن یاری نمایند:

لازم به ذکر است طرح ارتقاء آموزش قرآن در سالهای 87-88 و 88-89 در 30 درصد از کلاس های سوم ابتدایی سراسر کشور به صورت آزمایشی اجرا شد و توسط شورای عالی آموزش و پرورش مورد پژوهش و ارزیابی قرار گرفت. نتیجه ی بررسی ها نشان از همت و کار مضاعف و موفقیت بالای طرح داشت که منجر به تصویب آن در جلسه ی شورای عالی آموزش و پرورش شد. این طرح جهت اجرای سراسری در کلیه مدارس ابتدایی لز سال تحصیلی 89-90 ابلاغ شده است.

جا دارد از حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر محی الدین بهرام محمدیان، معاون محترم وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی به خاطر ارائه ی طرح و پیگیری های مجدانه در تعهد امکانات و اجرای بهینه و اثربخش آن، صمیمانه تقدیر و تشکر شود.

همکاران گرامی توجه داشته باشند که پس از تسلط بر مطالب کتاب آنچه اهمیت دارد خلاقیت شما در ارائه ی مناسب این مطالب با توجه به شرایط خاص هر کلاس است. قابل ذکر است در پایان روش تدریس هر درس، بخشی به عنوان دانستنی های آموزگار آمده است. از اهداف این بخش، ارتقاء سواد قرآنی معلمان گرامی می باشد؛ این بخش را به دقت مطالعه کنید و تمرین های آن را انجام دهید تا در آموزش قرآن توانایی بیشتری کسب کنید.بیان مطالب این قسمت برای دانش آموزان ضرورتی ندارد، مگر آنچه بنا به تشخیص شما برای آنها مفید باشد.

شما می توانید برای هرگونه اظهار نظر و ارائه پیشنهاد و اصلاح و تکمیل برنامه درسی و کتاب های آموزش قرآن با گروه قرآن به نشانی زیر تماس بگیرید:

وب گاه (سایت): http://quran-dept.talif.sch.irn

پیامنگار (ایمیل):quran-dept@talif.sch.ir

معرفی برنامه ی ارتقاء آموزس قرآن

طرح ارتقاء آموزش قرآن کریم در پایه ی سوم ابتدایی درصدد است که با اصلاح و تکمیل اهداف، محتوا و شیوه ی اجرای آموزش قرآن در این پایه، ضمن تقویت توانمندی و مهارت معلمان در آموزش قرآن و بهبود فرآیند اجرای کامل برنامه ی درسی قرآن در مدارس و نظارت مستمر بر آن، زمینه ی کسب مهارت روخوانی قرآن کریم را برای دانش آموزان فراهم آورد.

اهداف آموزش قرآن در پایه ی سوم ابتدایی

در این برنامه، مهم ترین هدف آموزش قرآن در پایه ی سوم ابتدایی، از توانایی روخوانی سوره ها و عبارات قرآنی کتاب درسی،«به روخوانی قرآن کریم با رسم الخط آموزشی» ارتقاء یافته و سایر اهداف جنبی مانند آشنایی با آموزه ها و پیام های قرآنی، قرائت زیبای برخی از سوره های کوتاه ... نیز با اصطلاحاتی مناسب سازی شده است. به این ترتیب اهداف آموزش قرآن در پایه ی سوم ابتدایی به شرح زیر است:

1-آیات قرآن را به کمک خط آموزشی به صورت شمرده می خواند.

2-به شنیدن قرائت زیبای قرآن علاقه نشان می دهد.

3-نشانه و نمادهای خاص رسم الخط قرآن را می شناسد.

4-با داستان های قرآنی کتاب آشنا می شود.

5با مفاهیم ساده ی پیام های قرآنی کتاب آشنا می شود.

6-معنای برخی از کلمات آشنا و ساده ی قرآن را می داند.

7-عبارات و اذکار نماز کتاب را با صورت روان و آهنگین می خواند.

8-می تواند مفهوم پیامهای قرآنی کتاب را به زبان ساده بیان کند.

زمان بندی اجرای برنامه جدید آموزش قرآن کریم در پایه سوم ابتدایی

1- از تاریخ-پنج شنبه 1/7/89 تا پنج شنبه 29/7/89، هر هفته به مدت دو ساعت در زنگ اول یا دوم یکی از روزهای هفته، به آموزش اذکار و عبارات نماز براساس کتاب درسی آموزس قرآن اختصاص دارد. (فصل اول کتاب دانش آموز)

2-از تاریخ شنبه 1/8/89 تا چهارشنبه 10/9/89، به مدت 33 جلسه 45 دقیقه ای در زنگ اول یا دوم هر روز هفته به آموزش روخوانی قرآن اختصاص می یابد. (فصل دوم کتاب دانش آموز)

3- از تاریخ پنج شنبه 11/9/89 تا پایان سال تحصیلی، کلاس آموزش قرآن طی 3 جلسه (یک روز درمیان) به صورت زیر برگزار می شودLفصل سوم کتاب دانش آموز)

الف) یک جلسه 45 دقیقه ای در زنگ اول یا دوم یکی از روزهای هفته، آموزش کتاب درسی قرآن

ب) دو جلسه 10 تا 15 دقیقه ای در دو روز دیگر هفته، خواندن از روی صفحات قرآن کریم و تمرین اذکار نماز

تبصره: با توجه به توزیع جدید ساعات آموزش قرآن در این طرح، تنظیم جدول ساعات آموزش سایر دروس در پایه سوم ابتدایی با نظر خواهی از معلمان این پایه توسط مدیر مدرسه انجام شد.

دوره های آموزش معلمان

به منظور ارتقاء صلاحیت های شغلی و مهارت های حرفه ای اموزگاران پایه ی سوم ابتدایی و ایجاد آمادگی برای اجرای برنامه ی ارتقاء آموزش قرآن در این پایه، در تابستان 89 دوره ی آموزشی با عنوان «بررسی، تحلیل و روش تدریس درس قرآن پایه ی سوم ابتدایی و بازآموزی مبانی علمی آن» به میزان 32 ساعت در مناطق سراسر کشور برگزار خواهد شد.

لوازم و امکانات مورد نیاز طرح

1-کتاب درسی جدید آموزش قرآن پایه ی سوم ابتدایی

2-نوار صوتی «آموزش نماز» پایه ی سوم ابتدایی ( فصل اول کتاب درسی)

3-لوحه ی آموزش قرآن (از فصل دوم کتاب درسی)

4-VCD«رسولان نور»، روش آموزش قران پایه ی سوم ابتدایی» (دوحلقه)

توجه: با توجه به هدف اصلی طرح ارتقاء آموزش قرآن در پایه ی سوم ابتدایی، تنها فصل اول دارای نوار آموزشی است؛ در فصل های دوم و سوم کتاب، تأکید و توجه اصلی بر تقویت مهارت روخوانی قرآن توسط دانش آموزان است؛ لذا به منظور تحقق این هدف، تهیه و استفاده از نوار صوتی (یا سی دی) در فصل های دوم و سوم توصیه نمی شود.

فرایند تدریس

کتاب آموزش قرآن پایه ی سوم ابتدایی دارای سه فصل است، روش کلی آموزش هر فصل به شرح زیر می باشد: 

الف) فصل اول: آموزش قرائت قرآن

در این فصل طی هشت جلسه به آموزش و تمرین اذان، اقامه، نماز و اذکار نماز پرداخته می شود. روس کلی تدریس این فصل طی مراحل زیر انجام می شود.

از آنجا که نماز در فرهنگ دینی ما از جایگاه خاصی برخوردار است، از این رو ضمن انجام مراحل فوق، دانش آموزان را به حفظ عبارات نماز و اذکار آن، و خواندن روزنامه های نماز در مدرسه و خانه با شیوه های مناسب تشویق کنید.

بسیار بجاست با کمک مدیر و اولیاء دانش آموزان، برای بچه هایی که نمازشان را به طور کامل یاد گرفته و در خانه به صورت نسبی می خوانند جوایز جوایز مناسبی فراهم نمایید.

ب) فصل دوم: آموزش روخوانی قرآن کریم

در این فصل تدریس و تمرین روخوانی قرآن کریم طی 33 روز پیاپی آموزش انجام می شود. در 19 روز اول با هدف کسب مهارت روخوانی قرآن کریم، قوتئد روخوانی یادآوری و تدریش می شود. در 14 روز بعد جهت تثبیت مهارت روخوانی، فرازهایی از قرآن انتخاب شده که در کلاس خوانده و تمرین می شود. فرایند تدریس هرکدام به شرح زیر است:

1-فرایند تدریس نوزده روز اول

در این نوزده روز پیاپی عموماً یکی از قوائد اصلی روخوانی قرآن یادآوری یا تدریس می شود و در روز بعد برای تثبیت قاعده روخوانی، کلمات و عباراتی که دارای آن قاعده هستند، تمرین می شود.

2-فرایند تدریس از روز بیستم تا روز سی و سوم

در این چهارده روز فرازهایی از سوره های مختلف قرآن کریم انتخاب شده است. که هر روز آن دارای دو تمرین است:

درتمرین اول دانش آموزان در گروه های دو یا سه نفری-افراد هر میز-آیات درس را برای یکدیگر آرام می خوانند. برای این فعالیت حداکثر 10 دقیقه وقت اختصاص می دهیم.

در تورین دوم تعدادی از دانش آموزان هر کدام یک یا چند سطر از آیات را با صدای بلند برای کلاس می خوانند و برای سایر دانش آموزان از روی کتاب درسی خود خط می برند.

ج) فصل سوم: انس با قرآن

این فصل دارای شانزده درس «انس با قرآن» است که هر کدام در یک ساعت در هفته تدریس و تمرین می شود. هر درس «انس با قرآن کریم» شامل بخش های «روخوانی» ، «پیام قرآنی» ، «داستان قرآنی» و «انس با قرآن کریم در خانه» است.

الف- روخوانی: این قسمت از مانند چهارده درس فصل دوم تدریس می شود، بدین گونه که در تمرین اول دانش آموزان در گروه های دو یا سه نفره برای یکدیگر می خوانند و در تمرین دوم چند دانش آموز برای کلاس، با صدای بلند می خواند و سایر دانش آموزان از روی کتاب درسی خود خط می برند.

ب- پیام قرآنی: از دانش آموزان بخواهید که بعد از خواندن آیه و ترجمه ی پیام، درباره ی مفهوم آن به کمک تصویر یا پرسش هایی که در کتاب آمده است به صورت گروه های دو یا سه نفره با یکدیگر گفتگو و مشورت کنند و پس نظر خود را درباره ی پیام و مصادیق آن در زندگی خود برای کلاس بیان کنند.

ج- داستان: بعضی از دروس «انس با قرآن کریم» پیام قرآنی ندارند و به جای آن داستان آمده است. داستان را به یکی از شیوه های قصه گویی و به زبان ساده به کمک تصویر برای دانش آموزان تعریف کنید. از بیان مطالب زائد و غیره مستند بپرهیزید. از دانش آموزان بخواهید تا هریک، چند سطر از داستان را یک بار در کلاس از روی کتاب بخوانند.

د- انس با قرآن در خانه: این تمرین برای کار در خانه ی دانش آموزان طراحی شده است. معلم در هر جلسه دانش آموزان را به انجام این تمرین در خانه تشویق می کند.

«انس با قرآن در خانه» شامل: قطره اما دریا، تمرین اول و تمرین دوم است. در «قطره اما دریا» ترجمه یک حدیث پیرامون کتاب خدا قرآن از معصومین (ع) آمده است.

در تمرین اول، فعالیتی درباره نماز و اذکار آن در خانه یا کلاس گفته شده است. در تمرین دوم، جهت تمرین و تکرار دروس و کسب مهارت قرائت روزانه از دانش آموزان خواسته شده که متن درس را در خانه برای اعضای خانواده شان بخوانند. با کمک اولیاء، دانش آموزان را در کسب عادت به قرائت روزانه در منزل تشویق و ترغیب نمایید.

روش تدریس

فصل اول-آموزش نماز

همان طور که در بخش اول کتاب در قسمت «محتوای کتاب آموزش قرآن پایه ی سوم ابتدایی» به اختصار بیان شد، فصل اول کتاب دانش آموزان به آموزش صحیح خوانی نماز اختصاص دارد. از آنجا که آموزش صحیح خواندن عبارات و اذکار نماز برعهده ی درس قرآن است و همچنین با توجه به ویژگی های سنی دانش آموزان مناسب است معلمان عزیز مطالب این فصل را با دقت لازم و به روشی که در بخش کلیات بیان شده و در صفحات آینده نیز با تفصیل بیش تری بیان خواهد شد، تدریس کنند. * در آموزش این فصل توجه به نکات زیر ضروری است:

1-فصل اول کتاب آموزش قرآن پایه ی سوم ابتدایی در مهرماه به مدت 8 جلسه (هفته ای دو جلسه) تدریس می شود. از انجا که توانایی خواندن اذکار و نماز، عمدتاً ماهیت مهارتی و روانی-حرکتی دارد، از این رو تمرین و تکرار عبارات و اذکار نماز به شیوه ی خاصی پس از فصل دوم، در فصل سوم کتاب ادامه می یابد.

2-هنگام خواندن عبارات نماز توسط دانش آموزان، معلم باید با دقت کافی اشکالات هر دانش آموزرا شناسایی کرده و با توجه به نوع اشکال به صورت انفرادی یا عمومی درصدد رفع اشکال و بیان توضیحات لازم برآید.

3-این فصل به کمک نوار آموزشی تدریس می شود. البته باید دقت داشت که همواره مرحله ی استماع پس از مرحله ی روخوانی یعنی بخش خوانی و شمرده خوانی عبارات و اذکار انجام می شود.

4-روش رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان و مهم ترین علل بروز آنها در بخش کلیات به تفصیل آمده است. یکبار دیگر آن را مطالعه کنید. برخی از نکات ضروری دیگر در روش تدریس روز به روز به همین فصل کتاب بیان خواهد شد.

                                           

جدول آموزش فصل اول پایه ی سوم ابتدایی

(صحیح خوانی عبارات و اذکار نماز)

 

 

       هفته

 

 

 ماه       

      

         هفته اول

     

           هفته دوم

 

     هفته سوم

 

       هفته چهارم

 

   جلسه

    اول

 

 جلسه             دوم

 

 جلسه  اول

          جلسه

   دوم 

 

  جلسه  اول

 

 جلسه دوم

 

 جلسه اول

  

 

 

      جلسه  

     دوم

   مهرماه

 

  آموزش  اذان و اقامه

 

 آموزش سوره حمد

 

آموزش سوره توحید و ذکر قنوت

آموزش ذکر رکوع قیام، سجد، استغفارو ذکر برخاستن

آموزش تسبیهات اربعه و تشهد

آموزش سلام و آیه ی صلوات

یادآوری و تمرین اذکار اذان و اقامه و نماز در قالب نماز دو رکعتی و نماز سه رکعتی

 

 

یادآوری و تمرین اذکار اذان و اقامه و نماز در قالب نماز چهاررکعتی

 

* قابل ذکر است در زنگ قرآن از بیان احکام نماز پرهیز شده و صرفاًبه آموزش مهارت صحیح خوانی اذکار و عبارات نماز اکتفا شود.

فصل دوم-آموزش روخوانی قرآن

همانگونه که در بخش اول کلاس در قسمت «محتوای کتاب آموزش قرآن پایه ی سوم ابتدایی» به اختصار بیان شد، فصل دوم کتاب دانش آموزان به آموزش روخوانی قرآن کریم اختصاص دارد. این فصل در آموزش قرآن دوره ابتدایی از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار است؛ زیرا پس از اهداف کلی آموزش قرآن مانند انس و علاقه به قرآن کریم و یادگیری آن، مهم ترین هدف آموزش قرآن در دوره ابتدایی دست یابی به توانایی خواندن قرآن است. از این رو این فصل باید با دقت لازم و به روشی که در بخش کلیات شده است و در صفحات آینده نیز با تفصیل بیشتری بیان خواهد شد، تدریس شود.

در آموزش فصل دوم توجه به نکات زیر ضروری است:

1-فصل دوم کتاب آموزش قرآن پایه ی سوم ابتدایی از اول آبان ماه تا اوایل آذر ماه هر سال تحصیلی طی 33 روز متوالی تدریس می شود. از آنجا که توانایی خواندن قرآن کریم، عمدتاً ماهیت مهارتی و روانی-حرکتی دارد، آموزش مستمر و روزانه ی آن تا کسب مهارت لازم از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

2-در این مدت، درس قرآن در زنگ اول با دوم هر روز آموزش داده می شود.

3-اهمیت یادگیری مطالب این فصل مانند اهمیت یادگیری چهار عمل اصلی در ریاضیات است. حتی یک دانش آموز نباید وجود داشته باشد مگر اینکه در پایان این فصل مهارت کافی در ترکیب حروف و حرکات، خواندن بخش های دارای حرف ساکن یا مشدد، خواندن صحیح تنوین و همزه و نیز انجام صحیح اتصالات در ترکیب های دارای اتصال و کاربست سایر قواعد مهم روخوانی به دست آورده باشد.

4-هنگام خواندن کلمات و عبارات قرآنی توسط دانش آموزان، معلم باید با دقت کافی اشکالات فردفرد دانش آموزان را شناسایی کرده و با توجه به نوع اشکال و میزان تکرار آن توسط سایر دانش آموزان، به صورت انفرادی یا عمومی درصدد رفع اشکال و بیان توضیحات لازم برآید.

5-این فصل، نوار آموزشی ندارد. زیرا کسب مهارت روخوانی قران به نحوی که محصول آن توانایی خواندن آرام و شمرده کل قرآن کریم باشد، عمدتاً متکی بر کاربست عملی قوائد روخوانی در خواندن عبارات و آیات جدید است. در کسب این مهارت نیز غیر از مسائل ذهنی و روانی، «چشم» بیش از گوش ایفای نقش می کند.

6-روش رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان و مهم ترین علل بروز آنها در بخش کلیات همین کتاب به تفصیل آمده است. یکبار دیگر آن را مطالعه کنید. برخی نکات ضروری دیگر در روش تدریس روز به روز همین فصل از کتاب بیان خواهد شد.

دو تذکر مهم:

1-همانطور که می دانید مناسب ترین شیوه برای خواندن کلمات آن است که دانش آموز با دیدن هر بخش از کلمه، همان بخش را بلند بخواندة یعنی لازم نیست که در ابتدا در ذهن خود، همه ی بخش های کلمه را مرور کند و پس تمام آن را یکجا بخواند. شما با تأکید بر نحوه ی مناسب خواندن، دانش آموزان را کمک کنید تا بدون اضطراب، کلمات را به روش صحیح، شمرده و آرام بخوانند. سرعت خواندن بخش ها با توجه به توانایی فردی دانش آموزان و با تمرین، به تدریج افزایش می یابد و خواندن به صورت شمرده و آرام می رسد.

2- آنچه از آموزش در این مرحله مورد انتظار است آن است که همه ی دانش آموزان، مهارت کسب حروف و حرکات را کسب کنند و بتوانند کلمات قرآنی درس را حداقل به صورت بخش بخش بخوانند.

هرچند عموم دانش آموزان می توانند کلمات را به صورت معمولی نیز بخوانند اما معلم نباید اصرار داشته باشد که اگر برخی از دانش آموزان بخش بخش می خوانند، ایشان نیز کلمات را به صورت معمولی بخوانند. این گروه از دانش آموزان نیز به تدریج در روزهای آینده با توجه به توانایی فردی خود به این مهارت نیز دست خواهند یافت.

از این رو اصرار برخی از معلمان که از دانش آموزان می خواهند که پس از خواندن بخش بخش هرکلمه یکبار نیز آن را معمولی بخوانند، نه تنها نیاز نیست،بلکه موجب اضطراب دانش آموزان می شودو همچنین باعث می شود معلم تصور کند تا همه ی دانش آموزان به این توانایی نرسیده اند، هدف آموزش محقق نشده است، درحالی که چنین نیست.

در پایان درس به دانش آموزان تذکر دهید که همین امروز درخانه،جدول ترکیب حروف و حرکات و نیز کلمات قرآنی تمرین دوم را حداقل یکبار برای اعضای خانواده ی خود با صدای بلند بخوانند.

به عنوان نمونه مطالب مربوط به تدریس روز اولاز فصل دوم به شرح زیر ارائه می شود:

روز اول (فصل دوم)

اهداف:

1-توانایی خواندن ترکیب حروف و کلمات

2-توانایی خواندن کلمات قرآنی درسی

3-علاقه به خواندن روزانه ی قرآن

وسایل آموزشی:

1-لوحه ی آموزش جدول ترکیب حروف و حرکات

2-لوحه ی آموزش کلمات قرآنی

روش تدریس و ارزش یابی:

الف) آموزش تمرین اول

1-نصب لوحه

2-اشاره به حروف و حرکات جدول به روش صحیح اشاره کردن*

3-خواندن دسته جمعی دانش آموزان همراه با اشاره ی معلم به بخش های کلمات

4-خواندن ترکیب های لوحه توسط دانش آموزان به صورت انفرادی

* «نحوه ی اشاره ی صحیح به بخش های کلمات» در پیش گفتار کتاب دانش آموز به تفصیل آمده است.

دو نکته

1-ممکن است دانش آموزان در خواندن حروف همزه(ء) به یادآوری بیشتری نیاز داشته باشند، برای آنها توضیح دهید صدای این حرف تقریباً شبیه صدای حف عین (ع) است. برای اطلاع بیشتر از روش تدریس همزه به کتاب راهنمای معلم آموزش قرآن پایه دوم ابتدایی-کد 1/57 مراجعه کنید.

2-همچنین شیوه ی خواندن الف کوچک () نیازمند توجه بیشتری است. برای دانش آموزان توضیح می دهیم که اندازه ی شکل «ا» کوچک می شود. اما صدای آن تغییر نمی کند.

ب) آموزش تمرین دوم

1-انجام مراحل چهارگانه ی قسمت اول

2-خواندن کلمات قرآنی تمرین دوم از روی کتاب توسط دانش آموزان به صورت انفرادی

یک نکته:

دانش آموزان هنگام بخش خوانی، صدای «---» قبل از «ی» را در کلماتی مانند «هیَ» و «رَواسیَ» مثل سایر کسره ها می خوانند. این شیوه خواندن هرچند غیرمعمول است ولی غلط نیست، دانش آموزان به تدریج در خواندن شمرده و روان کلمات، می آموزند که این صدا را به صورت «ای» بخوانند؛ کلمات خیابان یا بیابان.

                              جدول آموزش فصل دوم پایه سوم ابتدایی (سی و سه روز آموزشی)

 

 

روز

محتوای آموزش

روز

محتوای آموزش

اول

یادآوری ترکیب حروف و حرکات

هجدهم

حروف ناخوانا (3)

دوم

یادآوری حف ساکن

نوزدهم

تمرین حروف ناخوانا (3)

سوم

تمرین حرف ساکن

بیستم

تمرین آیات 1 تا 5 سوره ی فتح

چهارم

یادآوری تمرین

بیست و یکم

تمرین آیات 1 تا 5 سوره ی انسان

پنجم

تمرین تنوین

بیست و دوم

تمرین آیات 78 تا 90 سوره ی شعراء

ششم

یادآوری تشدید

بیست و سوم

تمرین آیات 1 تا 3 سوره ی سبأ

هفتم

تمرین تشدید (1)

بیست و چهارم

تمرین آیات 95 تا 98 سوره ی انعام

هشتم

تمرین تشدید (2)

بیست و پنجم

تمرین آیات 109 تا 118 سوره ی صافات

نهم

یادآوری خواندن

بیست و ششم

تمرین آیات 1 تا 5 سوره ی انعام

دهم

تمرین

بیست و هفتم

تمرین آیات 1 تا 5 سوره ی صف

یازدهم

پایه های همزه

بیست و هشتم

تمرین آیات 18 تا 23 سوره ی حشر

دوازدهم

تمرین پایه همزه (1)

بیست ونهم

تمرین آیات 78 تا 84 سوره ی اسراء

سیزدهم

تمرین پایه همزه (2)

سی ام

تمرین آیات 189 تا 194 سوره ی آل عمران

چهاردهم

حروف ناخوانا(1)

سی و یکم

تمرین آیات 114 تا 117 سوره ی مائده

پانزدهم

تمرین حروف ناخوانا (1)

سی دوم

تمرین آیات 1تا 6 سوره ی جمعه

شانزدهم

حروف ناخوانا (2)

سی و سوم

تمرین آیات 159 تا 182 سوره ی صافات

هفدهم

تمرین حروف ناخوانا (2)

 

* فصل دوم کتاب آموزش قرآن پایه سوم ابتدلیی براساس مصوبه ی شورای آموزش و پرورش از آغاز آبان ماه به مدت 33 روز پیاپی آموزش، هر روز به مدت یک ساعت و جمعاً به میزان 33 ساعت تدریس می شود.

فصل سوم-انس با قرآن کریم

اهداف آموزش قرآن در فصل سوم:

1-توانایی خواندن آیات درس به صورت شمرده و آرام

2-آشنایی با مفهوم برخی پیام های قرآن کریم

3-آشنایی با برخی از داستان های قرآن کریم

4-آشنایی با احادیث و روایات ائمه اطهار (ع) درباره ی انس با قرآن کریم

5-تقویت علاقه و مهارت خواندن اذکار قرآن

7-تقویت علاقه به خواندن روزانه ی قرآن کریم

روش تدریس دروس فصل سوم، «انس با قرآن 1 تا 16»

1-خواندن آیات قرآن کریم:ابتدا دانش آموزان در گروه های 2 یا 3 نفره در مدت حداکثر 5 دقیقه به میزانی که می توانند آیات این صفحه را پیش خوانی کرده و سپس با انتخاب معلم و دانش آموزان، هر کدام یک یا دو سطر از این آیات را با صدای بلند می خوانند و سایر دانش آموزان از روی کتاب خود، با قرآن کریم خط می برند. علاوه بر نکاتی که در فصل دوم-در بخش روش تدریس روخوانی قرآن کریم-بیان شده توجه به نکات زیر ضروری است.

1-1در مراحل اولیه،اگر اشتباهات برخی از دانش آموزان نسبتاً زیاد است، نیازی نیست همه ی این اشتباهات را گوشزد کنید.بیشتر بر توانایی ایشان تأکید کرده تا با احساس موفقیت به تدریج ضعف خود را جبران نمایند.

2-1ممکن است برخی از عبارات برای دانش آموزان نسبتاً مشکل باشد. اولاً به منظور کسب مهارت روخوانی قرآن کریم، خواندن اینگونه عبارات نیز لازم است و ثانیاً به دانش آموزان بیاموزند این گونه عبارات را آرام تر و بخش بخش بخوانند. برای تدریس و تمرین آیات هر درس می توان بین 20 تا 25 دقیقه اختصاص داد.

پیام قرآنی:از دانش آموزان بخواهید که پس از خواندن عبارت قرآنی پیام و ترجمه ی آن از روی کتاب، درباره ی مفهوم آن به کمک تصاویر یا پرسش هایی که در کتاب آمده است به صورت گروه های دو یا سه نفره با یکدیگر گفتگو و مشورت کنند؛ پس نظر خود را درباره ی پیام و مصادیق آن در زندگی خود، برای کلاس بیان کنند.

داستان: داستان را به شیوه ی قصه گویی و به زبان ساده به کمک تصاویر برای دانش آموزان تعریف کنید. از بیان مطالب زائد و غیرمستند بپرهیزید. در صورت وجود وقت می توانید از دانش آموزان بخواهید تا هر یک، چند سطر از داستان را، یکبار در کلاس از روی کتاب بخوانند.

انس با قرآن در خانه: دانش آموزان را به تمرین آیات دروس از روی کتاب درسی یا قرآن کامل که در خانه دارند، تشویق کنید. مؤثرترین روش در انس با قرآن کریم، خواندن مقداری قرآن در روز می باشد. چه خوب است شما در ایجاد این سنت نیکو در دانش آموزان و نیز در پاداش یک عمر قرآن خواندن ایشان سهیم شوید.

همانطور که گفته شد این قسمت به عنوان تکلیف دانش آموزان در خانه است از سه قسمت تشکیل شده است. در پایان هر جلسه انجام بخش های مختلف «انس با قرآن در خانه» را به دانش آموزان تذکر می دهیم و در ابتدا یا انتهای جلسه ی بعد انجام این تکلیف توسط ایشان را به شیوه ی زیر بررسی می کنیم. این بررسی با توجه به نظر معلم و شرایط کلاس می تواند در ابتدای زنگ و قبل از درس جدید یا در انتهای زنگ صورت گیرد.

1-قطره اما دریا: می توان از دانش آموزان سوال کرد بچه ها چه کسی می گویند حدیث این درس از کدام معصوم است و آن چه بیان شده است. بعد از توضیح احتمالی برخی از دانش آموزان، یکبار حدیث از روی کتاب توسط یکی از ایشان خوانده می شود. حفظ احادیث جزء برنامه آموزش نیست و نباید دانش آموزان را مکلف به این کار کرد: البته به خاطر سپاری احادیث مفید است؛ به شرط آنکه این کار بدون فشارهای پنهان یا آشکار انجام شود. برای دانش آموزان علاقه مندی که این کار را می کنند می توان در ارزش یابی مستمر نمره ی تشویقی درنظر گرفت. سوال از حدیث، هنگام بررسی تکلیف «انس با قرآن در خانه» سرآغاز گفت و گوی کوتاهی برای یادآوری مضمون حدیث شریف است.

2-تمرین دوم (تمرین نماز): با توجه به ضرورت یادگیری اذکار و عبارات نماز، در طول سال تحصیلی، در هر زنگ به مدت چند دقیقه تمرین اول این بخش توسط یکی از دانش آموزان در کلاس انجام شده و درصورت نیاز تذکرات لازم از سوی معلم ارائه می شود.

3-تمرین سوم (خواندن آیات درس در خانه): درمورد انجام این کار از دانش آموزان سوال می کنیم و افرادی را که این کار را انجام داده اند تشویق می شوند و از سایر دانش آموزان نیز می خواهیم که آیات درس را در طول یک هفته به تدریج در خانه بخوانند. بسیار مناسب و مفید است-درصورت وجود وقت- در هر جلسه آیات جلسه ی قبل حداقل از دو یا سه نفر از دانش آموزان پرسش شده و توانایی ایشان در خواندن قرآن در قالب ارزش یابی مستمر ارزیابی شود.

روش رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان

عموم اشکالات روخوانی دانش آموزان به ضعف مهارت روخوانی یا به عدم دقت، شتاب زدگی، اضطراب و عدم اعتماد به نفس مربوط است. آموزگار باید با روش های گوناگون متناسب با هر اشکال آشنا باشد تا به روش صحیح اشکال دانش آموزان را برطرف سازد و مهارت روخوانی دانش آموزان را افزایش دهد.

توجه به اصول زیر برای توفیق بیشتر در رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان ضروری است.

1-رفع اشکال همراه با تشویق دانش آموز نسبت به آنچه صحیح خوانده است انجام شود تا موجب تقویت اعتماد به نفس او گردد.

2-رفع اشکال باید به نحوی انجام شود که موجب اضطراب دانش آموز نشود.

3-حتی الامکان خود دانش آموز، اشکال خویش را برطرف کند.

4-پس از خواندن صحیح توسط دانش آموز متوجه خطای خود بشود و حتی الامکان آن را رفع کند.

5-رفع اشکال، موجب صرف وقت بیش از حد نشود.

6-تسلط آموزگار بر روخوانی متن درس، موجب تشخیص بهتر اشکالات و رفع آنها می شود.

7-آموزگار نباید بالافاصله، حالت صحیح کلمه را بخواند و نیز از دانش آموزان بخواهد که آنها هم، چنین کاری کنند.

8-رفع برخی از اشکالات به تمرین بیشتر و مرور زمان نیاز دارد و نباید انتظار داشت همه ی آنها بالافاصله برطرف شود.

با توجه به اصول فوق، آموزگار یکی از روش های زیر یا ترکیبی از آنها را برای رفع اشکال انتخاب می کندو این روش ها عبارتند از:

1-درحین قرائت دانش آموز، تذکر نمی دهیم،بلکه صبر می کنیم تا پس از وقف درپایان سطر تذکر لازم داده شود.

2-با تشویق دانش آموز، از او می خواهیم که همان عبارت را با دقت بیشتر بخواند.این شیوه ی اشکال گرفتن،بیش تر زمان مفیدی است که اشکال دانش آموز، به علت عدم دقت کافی یا شتابزدگی در خواندن باشد.

3-توجه دانش آموزان کلاس را به کلمه ی غلط خوانده شده جلب کرده و با طرح سوال،شکل صحیح و غلط کلمه را مقایسه می کنیم و از آنها می خواهیم تا شکل صحیح را بگویند. آنگاه از دانش آموزی که کلمه را غلط خوانده بود می خواهیم تا عبارت را با توجه بیشتر و به شکل صحیح بخواند.

4-اگر به نظر می رسد کلمه یا عبارت خوانده شده برای تعدادی از دانش آموزان مشکل است،آموزگارکلمه یا عبارت را روی تخته نوشته و از همه ی دانش آموزان می خواهد تا با اشاره ی او، آن کلمه یا عبارت را به صورت بخش بخش بخوانند. آنگاه از دانش آموز اولی می خواهد تا عبارت را به دقت بیشتر و به شکل صحیح بخواند.

دو تذکر:

1-بعضی از دانش آموزان لکند زبان دارند و عبارات را با مکث، تکرار و به کندی می خوانند. آموزگار ضمن برخورد لطیف، مناسب و طبیعی سعی می کند آنها در انظار بقیه خجالت زده و مورد تمسخر قرار نگیرند.

2-مناسب است دانش آموزان را به گروه های چند نفره تقسیم کنیم تا آیات درس را برای یکدیگر بخوانند و اشکالات روخوانی و قرائت یکدیگر را اصلاح کنند. سعی شود افراد ضعیف با افراد قوی هم گروه شوند.

در پایان این قسمت خلاصه و فهرستی از مهم ترین دلایل و عللی که موجب بروز اشکالات دانش آموزان در روخوانی قرآن می شود و نیز راه رفع هریک از آنها به اختصار ارائه می شود. معلم محترم باید پس از تشخیص هر اشتباه، علت آن را بررسی کرده و با استفاده از راه حل های ارائه شده و یا ترکیبی از آنها، دانش آموزان را هدایت کند تا اشکال برطرف شود.

ارزش یابی مستمر و پایانی پیشرفت تحصیلی

با توجه به ویژگی های ارزش یابی، مذکور در اصول حاکم بر برنامه ی آموزش قرآن، لرزش یابی باید درخدمت یادگیری قرار گیرد. از این رو معمولاً فعالیت های تدریس، تمرین و پرسش، تؤامالو همراه یکدیگر اتفاق می افتد. توجه به این نکته از دو جهت مفید است. اول آنکه هرچند رسیدگی به تکلیف دانش آموزان در انجام تمرین های «انس با قرآن در خانه» نیازمند اختصاص دقت خاصی است اما غیر از این موارد نیازی نیست وقت خاصی را برای پرسش از دانش آموزان اختصاص داد؛ بلکه تدریس و تمرین آیات در هر درس، علاوه بر تمرین، توانایی دانش آموز نیز ارزش یابی می شود. ثانیاً چنین رفتار و نگاهی هم موجب آمادگی دائمی دانش آموزان می شود و هم زمینه ی کاهش اضطراب دانش آموزان در انجام پرسش با تعیین وقت قبلی و ... را فراهم می آورد.

با رعایت نکات فوق، ارزش یابی درس قرآن در پایه ی سوم ابتدایی به صورت شفاهی و در دو نوع مستمر و پایانی به شرح زیر انجام می شود.

الف) ارزش یابی مستمر: نمره ی ارزش یابی مستمر با توجه به میزان مشارکت دانش آموز در فعالیت های یادگیری تعیین می شود. اهم این فعالیت در درس قرآن عبارت است از:

1-مشارکت در جمع خوانی عبارت نماز از روی لوحه و همراهی با نوار آموزشی

2-مشارکت در خواندن آیات و عبارات قرآنی از روی لوحه ی آموزشی

3-مشارکت در کار گروهی به منظور فهم بیشتر (بیان مصادیق پیام های زندگی) (پیام قرآنی

4-اعلام آمادگی برای خواندن لوحه، آیات و عبارات از روی کتاب درسی

5-بیان داستان های قرآنی کتاب

6-میزان توانایی خواندن آیات و عبارات قرآنی کتاب در پرسش های تدریجی

7-انجام منظم تکلیف انس با قرآن در خانه

8-انجام فعالیت های خارج از کلاس مرتبط با درس قرآن مانند:

-شناسایی و درک معنای کلمه ها و عبارت های ساده در آیات درس

-خواندن روزانه ی آیات قرآن در خانه

-حفظ برخی از آیات و پیام های قرآنی

-تلاوت قرآن با صوت خوش و زیبا

-نقاشی، خوشنویسی و انجام سایر کارهای هنری درباره ی پیام های قرآنی، داستان ها و ...

-شرکت در جلسات و مسابقات قرآنی مانند حضور در دارالقرآن و سایر برنامه های مشابه

-تولید روزنامه های دیواری خاص قرآن با ارائه ی مطالب مربوط به قرآن در روزنامه های دیواری مدرسه

بدیهی است آموزگار می تواند در چارچوب برنامه ی آموزش قرآن و مناسب با اصول، محتوا و روش های آن، دانش آموزان را به هر فعالیت مناسب دیگری نیز ترغیب و تشویق کند.

تذکر:

نباید پرداختن به فعالیت های خارج از کلاس، فعالیت اصلی آموزش قرآن را تحت الشعاع قرار دهد. آموزگار با توجه به وضعیت هر دانش آموز نسبت به این فعالیت ها و با اولویت دادن به میزان توانایی روخوانی آیات و عبارات قرآنی که هدف اصلی درس قرآن در دوره ی ابتدایی است، نمره هر دانش آموز را در ارزش یابی مستمر مشخص می کند. در این جا چند نکته مهم را یادآور می شود.

1-در ارزش یابی مستمر نباید میانگین نمرات طول نیم سال ملاک عمل باشد بلکه روند پیشرفت دانش آموز مد نظر است. چنین انتظار می رود روند یادگیری عموم دانش آموزان رو به رشد باشد و اگر استثنائاً دانش آموزی چنین پیشرفتی ندارد باید علت آن را بررسی کرد و حتی الامکان رفع اشکال نمود.

2-در ارزش یابی مستمر باید به تفاوت های فردی دانش آموزان توجه شود. برای مثال: دانش آموز کم استعدادی که از تلاش و کوشش خوبی برخوردار است نباید با دانش آموزان قوی سنجیده شود و ملاک ارزش یابی آنها یکسان باشد.

3-با توجه به آیین نامه ی امتحانات دوره های «ابتدایی و راهنمایی» حداقل پنج نمره از نمره ی ارزش یابی در هر نیم سال به فعالیت های خارج از کلاس آنها اختصاص دارد؛ انجام تکلیف انس با قرآن در خانه می تواند یکی ازمهم ترین فعالیت های خارج از کلاس باشد، دانش آموزانی که این تکلیف را به طور منظم انجام می دهند هر چند گاهی در انجام برخی از آنها با اشتباه روبه رو شوندع می تواند حداگثر نمره ی فعالیت های خارج از کلاس را به خود اختصاص دهند.

ب) ارزش یابی: در پایان هر نیمسال از دانش آموزان به صورت شفاهی به شرح زیر ارزش یابی پایانی به عمل می آید.

 ردیف

موارد ارزش یابی

میزان ارزش یابی

نمره

سطح انتظار

1

روخوانی کلمات و عبارات قرآنی دروس 19 روز اول فصل دوم

نیم صفحه یا حدود چهار خط از کتاب درسی

9

خواندن به صورت شمرده و آرام

2

روخوانی آیات و عبارات قرآنی از روز بیستم به بعد فصل دوم و متون قرآنی فصل سوم

نیم صفحه یا حدود چهار خط از کتاب درسی

9

خواندن به صورت شمرده و آرام

3

        پیام زندگی (پیام قرآنی)

دو پیام

2

پس از روخوانی عبارت پیام قرآنی و ترجمه ی آن از روی کتاب، بتواند بااستفاده از تصاویر کتاب یا بدون آن، مفهوم پیان را به زبان خود توضیح دهد یا نمونه و مصداقی از آن را بیان کند.

                            جمع

20

 

 

تبصره:

1-ارزش یابی فقط از روخوانی آیات دروس که به صورت تقطیع شده در ابتدای هر درس آمده است، پرسش می شود و این پرسش که دارای 18 نمره است نباید از آیات صفحات پایانی هر درس یا از روی مصحف کامل به عمل آید.

2-هر دانش آموز با توجه به هر یک از موارد زیر و در مجموع حداکثر دو نمره ی تشویقی می تواند کسب کند.

3-خواندن عبارت قرآنی تقریباً شبیه به نوار آموزشی.

4-حفظ حدود یک صفحه از آیات کتاب درسی.

5-حفظ حداقل چهار پیام قرآنی از پیام هایی که در هر نیمسال تدریس شده است.

6-حفظ عبارات اذان و اقامه و اذکار نماز

شیوه ی کسر نمره و ارزش یابی پایانی

الف) روخوانی:

1-به ازای هر کلمه غلط خوانده شده نیم (5/0) نمره کسر می شود. در صورتی که دانش آموز غلط خود را با تذکر معلم یا بدون آن، تصحیح کند، نمره ای کسر نمی شود.

2-درصورتی که دانش آموز نمی تواند کلمات و عبارات قرآنی کتاب را مطابق جدول ارزش یابی با جدول صفحه قبل بخواند، یا مکث و برگشت های زیاد دارد، با توجه به میزان نقص، حداکثر دو نمره کسر می شود.

ب) پیام قرآنی: اگر دانش آموز پس از خواندن متن و تجربه ی پیام از روی کتاب، نتواند درباره ی آن توضیح دهد یا مصداقی را بیان کند و یا توضیح ارائه شده خیلی از مفهوم پیام دور باشد، نمره ی آن پیام را (هر پیام یک نمره) کسب نمی کند و یا به میزان نقص، از نمره ی آن پیام نقص می شود.

تذکر: در ارزش یابی همیشه به نکات زیر توجه داشته باشید:

1-ارزش یابی نباید موجب تضعیف علاقه ی دانش آموزان به درش قرآن شود. از این رو، باید از سخت گیری های بی جا پرهیز کرد و یا به نحوی ارزش یابی را انجام داد که دانش آموزان، آن را جزئی از فرایند یادگیری یاد کنند تا محیط اضطراب آور همراه با فشار روانی احساس نشود.

2-مهارت رو خوانی قرآن، به تدریج کسب می شود، از این رو،نباید انتظار داشت که همه یا بیشتر دانش آموزان مهارت روخوانی آیات یک درس را در زمان تدریس به طور کامل کسب کنند. هر دانش آموز با توجه به استعداد خود، این مهارت را به تدریج در دروس بعدی به دست می آورد.

3-با توجه به اصل تفاوت های فردی بهتر است از دانش آموزان ضعیف تر از قسمت های ساده ی کتاب پرسش کرد.

4-فرصت رفع اشکالرا برای دانش آموزان فراهم آورید تا بتوانند اشتباه خود را تصحیح کنند. برای مثال، تذکر برای برگشت و صحیح خواندن، درصورتی که موجب اضطراب بیشتر دانش آموزان نشود، مناسب و مفید است.

قرآن در تابستان

یکی از لوازم مهم یادگیری قرآن، استمرار خواندن آن حتی در فصل تابستان است، از این رو کتاب های آموزش قرآن دوره ی ابتدایی بخش با عنوان «درس آخر» قرآن در تابستان آمده شده است.

هدف:

1-تشویق دانش آموزان به خواندن مستمر قرآن

2-تلاش برای ایجاد فرهنگ خواندن روزانه ی قرآن در جامعه

روش آموزش

1-تعدادی از دانش آموزان متن درس آخر را می خوانند.

2-معلم ضمن ارائه ی توضیحات، دانش آموزان را به خواندن آیات سورهی اسراء تشویق می کند.

3-خوب است معلم از دانش آموزان کلاس بخواهد برای خواندن قرآن در تابستان تعهد اخلاقی و شفاهی بدهند.

4-این نکته به اطلاع والدین دانش آموزان نیز برساند.

5-دانش آموزان به حفظ و نگهداری و احترام به کتاب درسی قرآن تشویق شوند و از آنها بخواهید که این کتاب را در قفصه ی کتاب های خود به خوبی نگهداری کنند و یا آن را به مدرسه یا مسجد تحویل دهند.

آموزگار قرآن

ای مهر جاودانی!

آموختی، بخوانم

آیات آسمانی

در پای تخته گفتی

قرآن بهار دلهاست

سوغاتی از محمد (ص)

این یک کتاب زیباست

آهنگ درس قرآن

آوای مهربانی است

هر قصه قشنگش

 سرمشق زندگانی است

با رنج خود رساندی

ما را به گنج ایمان

این گنج از تو دارم

 این گنج هست قرآن

یاد چراغ راهم

ای شمع جاودان سور!

 تصمیم دارم آن را

خوانم به هر شب و روز

گروه قرآن دفتر برنامه ریزی و تألیف کتب درسی

وب گاه (سایت): http://quran-dept.talif.sch.irn

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه دوازدهم آبان 1389ساعت 10:11  توسط علی منصوری  |